Technologie moet geen paspoort hebben

‘Niemand vroeg bij de spons om een label.’
Een simpele zin, uitgesproken door Pablo van den Berg van Trojan Monkeys, en toch een mes tussen de ribben van elke bureaucratische regulator. Alsof iemand een stok in de modder steekt en plotseling ziet hoe diep — of juist ondiep — het water is. We zijn halverwege de eenentwintigste eeuw, en nog steeds behandelen we innovatie alsof het een verdachte gast op een Zuidase afterparty is: eerst controleren, dan doorlaten, met argwaan in de ogen.
De AI Act? Een juridische gigant met de coördinatie van een dronken ballerina. Regelgeving die probeert te grijpen naar iets wat zich elke dag opnieuw uitvindt, terwijl de wetgevers nog steeds denken in categorieën: hoog risico, laag risico, verboden toepassingen. Alsof AI een container met chemisch afval is, in plaats van de nieuwe vorm van menselijke expressie.
Van den Berg heeft gelijk, al weet hij dat zelf misschien nog niet. Want zijn pleidooi voor één technologieneutraal criterium is geen juridisch voorstel — het is een manifest tegen de polder.
Stel: je ontwikkelt een algoritme dat beter voorspelt wanneer een patiënt met hartfalen zal opstappen dan elke cardioloog in Europa. Moet dat onder streng toezicht? Natuurlijk.
Maar moet een AI die een grap schrijft voor een comedy-avond in Utrecht ook door tien ambtenaren worden gecontroleerd op ‘ethische impact’?
Nee.
En toch is dat waar we op afstevenen. Een wet die alles gelijkschoent, omdat men vreest voor wat men niet begrijpt. Alsof we in 1995 hadden besloten dat elke website een vergunning nodig had, omdat ‘het iets met computers was’.
Het enige criterium dat telt: doet het kwaad? Niet: is het nieuw. Niet: is het moeilijk uit te leggen. Maar: veroorzaakt het schade?
Als je met een spons het tafelblad afneemt, vragen we niet om een veiligheidsinstructie. Maar als een AI een medisch advies geeft, wordt het meteen een zaak van leven of dood. Waarom? Omdat we technologie haten die te snel gaat. Omdat we liever een foutieve mens vertrouwen dan een correcte machine.
De ironie is dat degenen die de AI Act nu omarmen, over vijf jaar zelf AI zullen gebruiken om hun zoon te matchen met een geschikte universiteit — en dan vergeten dat ze ooit tegen ‘automatisering’ waren.
Technologie moet geen paspoort hebben. Ze moet functioneren, transparant zijn, en herstelbaar wanneer ze misgaat. Net als een schilderij, een boek, of ja — een spons.
Alles daarna is polderpraat, en polderpraat is altijd verlies op de bottom line.

Met zakelijke groet ,
Maurits Droogleever Fortuyn
Hoofdredacteur Redia.nl | Media Business